कक्ष्या - VI पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रोत्तराणि २०.२.२४

 

१. अधोलिखितं संस्कृत-संवादस्य रिक्तस्थानानि मञ्जूषातः पदं चित्वा पूरयत। 

 रमनः      -      नमस्ते, प्रियमित्र! अहं विद्यालयं गच्छामि। किं त्वम् अपि चलसि?

सिद्धार्थः -        अवश्यम् अहं त्वया सह न चलामि । 

रमनः     -       किं तव गृहे किम् अपि विशेषः कार्यक्रमः अस्ति? 

सिद्धार्थः -        आम्, मम गृहे भागवतकथायाः कार्यक्रमः अस्ति।

रमनः    -        भागवतकथा-श्रवणे अति आनन्दं भवति। 

मञ्जूषा -  आनन्दं, कार्यक्रमः, विशेषः, चलामि, चलसि

 

२. चित्राधारितं चत्वारि वाक्यानां रिक्तस्थानानि पूरयत- 

 

 

1)     चित्रे अनेके पशवः सन्ति।

2)     ते प्रसन्नाः सन्ति।

3)     अत्र एकं स्थातुं (बैठने के लिए) सुखासनम् अपि अस्ति।

4)     अत्र उच्चग्रीवः, उलूकः, चटकाः, सिंहः  च सन्ति।

     मञ्जूषा - उच्चग्रीवः, प्रसन्नाः, सुखासनम्, पशवः, सिंहः 

 

३. अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मंजूषायाः उचितशब्दं गृहीत्वा चत्वारि संस्कृतवाक्यानि रचयत।

 

 

मञ्जूषा - बालाः, आसने, उपविशन्ति, फलके, पाठयति, अध्यापिका, चित्रे, प्रसन्नाः।

1.      चित्रे बालाः आसने उपविशन्ति।

2.      अध्यापिका पाठयति।

3.      फलके किंचित् (कुछ) न अस्ति।

4.      अध्यापिका श्यापट्टे चित्रं दर्शयति।

४. संस्कृत-संवादस्य रिक्तस्थानानि मञ्जूषातः पदं चित्वा पूरयत। 

 

माता    -         पुत्र! किं त्वं भोजनं i खादसि? अथवा बहिः खादित्वा आगच्छसि?

पुत्रः     -         मातः अहं भवत्याः(आपके) हस्तनिर्मितं भोजनम् अवश्यं ii खादामि। ।

माता    -         अस्तु, एतत् तु अति उत्तमम् अस्ति। अहं तव कृते पनीर-पालक्यस्य शाकं 

iii पचामि ।

पुत्रः     -         एतत् तु माम् अति iv स्वादिष्टं प्रतीयते। पालक्ये लौहतत्त्वानि सन्ति। पनीरे 

प्रोटीन इति तस्य शक्तिः भवति।

मञ्जूषा - पचामि, खादसि, स्वादिष्टं, खादामि।

५. निम्नलिखित-रिक्तस्थानेषु मंजूषायाः उचित-अव्ययपदं चित्वा पूरयत।   

१. मेघाः उच्चैः गर्जन्ति।

२. तव पितामही शनैः शनैः चलति।

३. वायुः सर्वत्र अस्ति।

४. अस्माकं उपरि तृतीयतलः अस्ति।

 

मञ्जूषा -  उपरि, सर्वत्र, उच्चैः, शनैः शनैः

 

६. अधोलिखित-अंकानां स्थाने संस्कृतसंख्यां लिखत।

    १. सः 8 पुस्तकानि आनयति।   अष्ट      

    २. अहं 12 वर्षाणि अस्मि।   द्वादश

Cl-VI पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रम् 2

 

2. निम्नलिखित-रिक्तस्थानेषु मंजूषायाः उचित-अव्ययपदं चित्वा पूरयत।

   i अद्य मंगलवासरः अस्ति।                   

   ii तव शिरस्य   उपरि वायुयानं गच्छति।          

    iii वायुः सर्वत्र अस्ति।

   iv वृद्धजनाः शनैः-शनैः चलन्ति।                             

    v अहं मम माता च  शाकम् आनेतुम् आपणं गच्छावः।

    vi किम् तत्र /अत्र संस्कृत-कक्षा भवति।

 

3. हिन्दीशब्दानां संस्कृतशब्दं लिखत।

1.    छात्रेण छात्र के द्वारा                     चमसेन चम्मच से 

2.   पुत्राय पुत्र के लिए                      मित्राय मित्र के लिए 

3.   नगरात्  नगर से (अलग)                देशात्  देश से (अलग)

4.   गृहस्य घर के                            वृक्षस्य पेड़ के 

5.   विद्यालये विद्यालय में                     बसयाने बसयान में 

 

4. अधोलिखित-शब्दानां कृते ‘किम्’ शब्दस्य प्रयोगं कुरुत, हिन्दीम् अपि लिखत।

1.    छात्रेण केन     (किसके द्वारा)          चमसेन केन 

2.   पुत्राय कस्मै                              मित्राय कस्मै 

3.   नगरात् कस्मात्                           देशात् कस्मात् 

4.   गृहस्य कस्य                             वृक्षस्य कस्य 

5.   विद्यालये कस्मिन्                         बसयाने कस्मिन्

Practice- उत्तराणि

 

१. अधोलिखित-रेखांकित-पदानि वचनपरिवर्तय लिखत।

1)   पुस्तकेषु विद्या भवति।          (एकवचने)              पुस्तके

2)  गृहेषु परिवारः अस्ति।            (एकवचने)              गृहे

3)  नगरेषु कोलाहलः भवति।       (एकवचने)              नगरे

4)  गृहस्य संख्या का अस्ति?        (बहुवचने)              गृहाणाम्

5)   वृक्षस्य वर्णः कः अस्ति?         (बहुवचने)              वृक्षाणाम्

6)  बालकस्य गृहं कुत्र अस्ति?      (बहुवचने)              बालकानाम्

२. अधोलिखित-वाक्यान् उचित-विभक्तिं लिखित्वा पूरयत।                    
1)   सः _______ वसति।                (राजनगरस्य / राजनगरे / राजनगरं)
2)  मम _______ पञ्च पुस्तकानि सन्ति।   (स्यूतं / स्यूतस्य / स्यूते )
3)  अहं षष्ठ्यां _______ पठामि।        (कक्षां / कक्ष्यायां / कक्षया)
4)  रामः ________ उत्तमः अस्ति।      (बालके / बालकेभ्यः / बालकेषु)

 

३. अधोलिखित-शब्दानां हिन्दी-अर्थं लिखत।

1)   गृहे -                    घर में

2)  कक्ष्यायां -               कक्षा में

3)  पुस्तके –                पुस्तक में

4)  पुस्तकेषु -               पुस्तकों में

5)   कस्मै –                  किसके लिए

6)  भारतस्य -               भारत का के की

7)  वृक्षस्य –                वृक्ष(पेड़) का के की

8)  वेदस्य –                 वेद का के की

9)  नगराणां –               नगरों का के की

10)   विद्यायाः -             विद्या/शिक्षा का के की

 

४. अधोदत्त-वृक्षस्य पत्रेषु षष्ठी-विभक्त्याः शब्दान् चित्वा लिखत।

 गृहस्य, गृहात्, नगरस्य, अश्वाय, मृगस्य, विद्यालये, कक्ष्यायाः, पत्राणाम्, वाटिकासु, उद्यानानाम्।

 

पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रम् 1

पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रम् 1

 1 अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानां उत्तराणि लिखत।

 विद्या-मस्तिष्केन  मनुष्यः कार्यकुशलः भवति। विद्यायाः अनेके लाभाः सन्ति। अनेन अस्माकं यशं वर्धते, जीवनस्य सर्वेषां क्षेत्राणां विकासः भवति, प्रसिद्धेः प्रचारः भवति। प्रतिदिनं विद्यायाः विकासः अवश्यं करणीयम्। विद्यायाः अभ्यासः एकाग्र-स्थले अथवा एकान्त-कक्षे करणीयः। नियमित-विद्या-अभ्यासेन अस्माकं अशुद्धयः न भवन्ति।  

I एकपदेन उत्तरत (एक शब्द में उत्तर लिखिए)                                                

    i कस्याः अनेके लाभाः सन्ति?                     विद्यायाः

    ii विद्याभ्यासेन अस्माकं किम् वर्धते?              यशं

 

  II पूर्णवाक्येन उत्तरत (पूरे वाक्य में उत्तर लिखिए)                                               

   i विद्यायाः द्वौ लाभौ लिखत।

अनेन अस्माकं यशं वर्धते, जीवनस्य सर्वेषां क्षेत्राणां विकासः भवति, प्रसिद्धेः प्रचारः भवति।

   ii विद्याभ्यासः कदा करणीयः?

 विद्यायाः अभ्यासः एकाग्र-स्थले अथवा एकान्त-कक्षे नियमितं/प्रतिदिनं करणीयः।

 

III यथानिर्देशम् उत्तरत ( निर्देश अनुसार उत्तर लिखिए)                                      

       i ‘यदा-कदा’ इत्यस्य विलोमपदं गद्यांशे किम् अस्ति?  (प्रतिदिनं / प्रातःकाले / व्यायामस्य)

      ii ‘स्थाने’ इत्यस्य शब्दस्य संस्कृत-पर्यायपदं गद्यांशे किम् अस्ति?  (स्थले/ क्षेत्राणां / अभ्यासेन)

2. अधोलिखितं संस्कृत-संवादस्य रिक्तस्थानानि मञ्जूषातः पदं चित्वा पूरयत। (निम्नलिखित संस्कृत

    संवाद को मंजूषा में दिए गए उचित शब्द द्वारा पूरा करें)                                      

 रितेशः      -       नमस्ते! मित्र! I त्वं किं खादसि?

अजयः       -       ii अहं डोनट् इति खादामि। यद्यपि मह्यं पिज्जा अति रोचते।

रितेशः       -       किं गृहे कोऽपि iii आयोजनः भविष्यति।

अजयः       -       आम्, तस्मिन् आयोजने खान-पानस्य  iv प्रबंधः अस्ति।

   रितेशः       -       ऋतं वदसि? तदा तु अहं v खादामि आगमिष्यामि।