वृद्धिसंधिः

sandh वृद्धि- संधिः

कक्ष्या- 9 अभ्यासकार्यपत्रोत्तराणि

 

शतृ प्रत्ययः

शतृप्रत्यय-युक्तं शब्दरूपं लिखत।

यथा – पुल्लिंगें

धातुः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पठ्	पठन्	पठन्तौ	पठन्तः
चल्	चलन्	चलन्तौ	चलन्तः
नम्	नमन्	नमन्तौ	नमन्तः
ज्ञा	जानन्	जानन्तौ	जानन्तः
वद्	वदन्	वदन्तौ	वदन्तः
गम्	गच्छन्	गच्छन्तौ	गच्छन्तः
दृश्	पश्यन्	पश्यन्तौ	पश्यन्तः
दा	यच्छन्	यच्छन्तौ	यच्छन्तः
पा	पिबन्	पिबन्तौ	पिबन्तः

 

स्त्रीलिङ्गरुपम्

धातुः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पठ्	पठन्ती	पठन्त्यौ	पठन्त्यः
चल्	चलन्ती	चलन्त्यौ	चलन्त्यः
नम्	नमन्ती	नमन्त्यौ	नमन्त्यः
ज्ञा	जानन्ती	जानन्त्यौ	जानन्त्यः
वद्	वदन्ती	वदन्त्यौ	वदन्त्यः
गम्	गच्छन्ती	गच्छन्त्यौ	गच्छन्त्यः
दृश्	पश्यन्ती	पश्यन्त्यौ	पश्यन्त्यः
दा	यच्छन्ती	यच्छन्त्यौ	यच्छन्त्यः
पा	पिबन्ती	पिबन्त्यौ	पिबन्त्यः

 

नपुंसकलिङ्गरूपाणि

धातुः	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
पठ्	पठत्	पठती	पठन्ति
चल्	चलत्	चलती	चलन्ति
नम्	नमत्	नमती	नमन्ति

 शतृप्रत्ययस्य प्रयोगः

      हसन्तौ चित्रकारौ चित्रं पश्यतः।                               हस्

क्रीडन्ती बालिका पुस्तकमपि पठति।                       क्रीड्

पश्यन्त्यः अध्यापकाः आगच्छन्ति।                           दृश्

फलं पतत् दूषितं भवति।                                        पत्

     अशोकः उद्यानं गच्छन् मन्दिरम् अगच्छत्।                    गम्

पुनरावृत्तिः

 I p`d<aivaklpoBयः ]icatM Sabvd$pM ica%vaa ir@tsqaanaaina pUryat

   i rajasaBaayaaM main~णः ……………………saadrM p```Namaint. A  rajaanama\       

  ii ……………………… pustkaina ku~?      A  Bavaतः       

   iii  ……………………pirEamaoNa  saflataM AvaSyaM Bavait.  A राज्ञा      

  iv …………………AadrÁ sava-~ Bavait.       d  ivaduYaama\

  v      gaRho ……………………baalakaÁ ivavaadM kuva-int.sa  विद्वासः       

  vi   ikM %vaM  jaanaaisa ………………… bahvaao gauNaaÁ .  ba  Bavait     

  vii    ca%vaarÁ …………………t~ saint.          A  rajaaनः     

  viii       …………………bahu साहसः Aist.          द राज्ञि

  ix   …………………… ivaVaM pUज्यन्तेo na ih Qanama\.       d rajasau

   x अत्र द्वौ _________ आगतः।       ब राजानौ          

II धातुरूपाणां प्रयोगं कुरुत।

1.   अद्य कक्षायां वाचनकौशलं अभवत्। (भू लङ्ग)

2.  अहं परीक्षा-विषये निश्चिन्ता अस्मि। (अस् लट्)

3.   अत्र तौ वेषभूषा निरीक्षकौ स्तः। (अस् लट्)

4.   त्वं बहूत्तमं अभियन्ता भव। (भू लोट्)

5.  सर्वे उत्तमं कार्यं कुर्युः। (कृ विधिलिङ्)

6.  मम मित्राणि अभिभावकान् सेवन्ते। (सेव् लट्)

7.  सर्वे सुखिनः भवन्तु। (भू लोट्)

8.  सा कार्यं पूर्णम् अकरोत्। (कृ लङ् )

9.  वयं रुग्णान् सेवामहै। (सेव् लोट्)

10. छात्राः प्रेरणाप्रदं कार्यं कुर्वन्तु। (कृ लोट्)

उपपद विभक्तिः

 

विशेषण विशेष्य

उपपद विभक्तिः

उत्तराः - नवमी- अभ्यासकार्यपत्रम्

 

१.     संधिविच्छेदं चिनुत।

          i. सदैव-                              (ब) सदा+एव      

    ii.   तत्रैव -                                (स) तत्र+एव

  iii.    सैषा -                         (ब) सा + एषा               

   iv.   प्रत्येकं -    (स) प्रति+एकं 

        v. अद्यत्वे पो+अनम् उत्तमं वहति।   पवनम्       

       vi.    त्वम् कुत्र गच्छसि?               त्वं कुत्र       

     vii.   श्रीमान् मत्+उन्मत्तः कुत्र अस्ति?     मदोन्मत्तः       

   viii. तत्र तु रविः + उदयति।              रविरुदयति

        

२. अधोलिखितवाक्यानि कोष्ठकगतशब्देषु उचित-उपपदविभक्ति-प्रयोगेन पूरयत।

    i.  ___________(पठन) विना उन्नतिः असंभवम् (पठनस्य / पठनं / पठनः)

   ii.   छात्राः _________(गृह) प्रति गच्छन्ति।  (गृहात् / गृहस्य / गृहं )

 iii.  (मूल्य) __________हीनः नरः पशुतुल्यः। (मूल्येभ्यः / मूल्यैः / मूल्यान्)

  iv.    पिता अवदत् – अलम् (विवाद) विवादेन।

   v.   _______(शिव) नन्दी रोचते। शिवाय

 vi.  अहं _________(तत्) कार्यं यच्छामि। (तस्य  / तस्मै / तस्मात्)

३. प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितशब्दरूपाणि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।                     

    i. प्रत्येकं व्यक्तौ (व्यक्ति में) _________ अभवत्। (अ) कविः       

   ii. चन्द्रयानं ३ ________ समीपम् अगच्छत्।           (स) हिमांशोः   

  iii. __________ गृहं कुत्र अस्ति?                              (स) भवतः          

  iv. _______ शीतलं जलं नास्ति।                  (ब) नद्यां              

   v. ________ चित्रम् उद्यानस्य अस्ति।                       (ब) तत्             

४. उचितधातुरूपैः रिक्तस्थानानि पूरयत।                                               

            i.   अस्माकं चन्द्रयानस्य सफलता उत्तमा अभवत्।   (भू लङ्ग लकारेण)

          ii.   बालौ वृद्धजनान् सेवेते  (सेव् लट् लकारेण)

        iii.      ह्यः अहम् आपणात् वस्तूनि नीत्वा आश्रमं गच्छेयम्  (गम् विधिलिङ् लकारेण)

            iv.          सर्वाः प्रयोजनाः उत्तमाः सन्तु।        (अस् लोट् लकारेण)

             v.          भारतम् आयोजनं कृत्वा प्रशंसां लप्स्यति।     (लभ् लृट् लकारेण)

५. रेखांकितपदेषु प्रकृति-प्रत्ययं संयोज्य विभज्य वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।  

                 i.          ज्ञातुम् –     ज्ञा+तुमुन्                        vii गम्+क्त्वा         गत्वा

                ii.          नंतुम् –    नम्+तुमुन्                         viii पा+क्त्वा           पीत्वा

              iii.          गम्+तुमुन् –   गंतुम्                          ix  नम्+क्त्वा           नत्वा

              iv.          स्नातुम् –        स्ना+तुमुन्                    x चल्+तुमुन्          चलितुम् 

                v.          आ+दा+ल्यप् -  आदाय                     xi हस् + तुमुन्         हसितुम्

              vi.          प्रदाय -       प्र+दा+ल्यप्                  xii पठितुम्            पठ्+तुमुन्