Monday, 30 December 2024

उत्तरमाला

 


उत्तरमाला 

1. I

i महेश: 

ii आम्ररसः 


II प्रातकालीन -आहारे महेशः फलानि, निष्पाव-रोटिका नवनीतम च यदा कदा दोशा इत्यादिना खादति| 


III i उत्तिष्ठति ii छात्र: 


2. सः क्रीडति| आदि , सः जलं  पिबति |  सा कुत्र पश्यति ? सा भोजनम् खादति |  

3. i अष्ट       ii द्वादश 

4. ाः आ म् 

     म्  म्  म् 

    एन   या  एन 

    आय   यै  आय 

    आत    याः  आत 

    स्य   याः   स्य 

    ए   याम   ए 


5.                            चलतः           चलन्ति 

    चलसि           चलथ:               चलथ

            चलामि           चलावः             चलामः 

                                  पश्यतः          पश्यन्ति 

  पश्यसि             पश्यथः          पश्यथ

             पश्यामि            पश्यावः          पश्यामः 


6.    i बालकेन

        ii बालके 

        iii फलाय 

        iv फले फलेषु 


7.   i  एव  - ही     आद्या एव पठति | 

      ii उपरि  - ऊपर      खगः उपरि उड्डयति|  

   


Tuesday, 10 December 2024

हलन्त शब्दरूपाणि - भवत् राजन् च

 

हलन्त शब्दरूपाणि

भू+शतृ प्रत्ययः - भवत्-आप स्त्रीलिंग (नदी समान)

धातुरूपाणि-नी, स्था, शक्

 




नी- ले जाना 




स्था - ठहरना 


लृट् लकारः - भविष्यकालः
शक् धातुः

नी धातुः





स्था धातुः










Thursday, 21 November 2024

शब्दरूपाणाम् उत्तराणि

 


I रिक्तस्थानेषु उचित-शब्दरूपं पूरयत- 

१. भारते मुगलकालीनाः राजानः आक्रमणम् अकुर्वन्।

२. अत्र अनेकान् राज्ञः निवसन्।

३. द्वौ राजानौ तत्र निवसतः।

४. पुरा एकस्य राज्ञः नाम अशोकः आसीत्।

५. अस्माकं देशे अनेकेषां राज्ञाम् राजप्रासादाः सन्ति।

६. मीनाः नद्यां वसन्ति।

७. यमुना नद्याः जलम् अधुना अस्वच्छम् अस्ति।

८. संगम स्थले तिस्रः नदीः वहन्ति।

 

II हिन्दी अनुवादं कुरुत - 

१. यह नदी है।                    एषा नदी स्वच्छा अस्ति।

२. नदी में साफ़ पानी है।        नद्यां स्वच्छं जलम् अस्ति।

३. नदी का नाम गङ्गा है।        नद्याः नाम गङ्गा अस्ति।

४. ये नदियाँ कहाँ हैं?        एताः नद्यः कुतः सन्ति?

५. राजा का नाम अशोक था।    राज्ञः नाम अशोकः अस्ति।

६. यहाँ बहुत से राजा हैं।        अत्र बहवः राजानः सन्ति।

७. राजा के लिए सैनिक युद्ध करते थे। सैनिकाः राज्ञे युद्धं अकुर्वन्।

Tuesday, 10 September 2024

VII पीयूष बिन्दवः - उत्तराः

 


पीयूष बिन्दवः (श्लोकाः)



श्लोकं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत

१. सुप्तस्य सिंहस्य मुखे के न प्रविशन्ति?        मृगाः

२. एकेन चक्रेण कस्य गतिः न भवति?        रथस्य

३. केन विना दैवं न सिध्यति?                    पुरुषकारेण


 अन्वयपूर्तिं कुरुत- 

 श्लोकः - उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।

             नहि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशान्ति मुखे मृगाः॥

  अन्वयः - i__कार्याणि__ उद्यमेन हि सिध्यन्ति मनोरथैः ii

सुप्तस्य   iii___सिंहस्य_ मुखे मृगाः नहि  iv_प्रविशन्ति_। 

             

प्रश्नोत्तराणि - 

२. श्लोकः -     अलसस्य कुतो विद्या, अविद्यस्य कुतो धनम्।

                   अधनस्य कुतो मित्रं, अमित्रस्य कुतो सुखम् ॥

 प्र.१ सुखम् कस्य समीपे न भवति?        अमित्रस्य

  २. अलसस्य समीपे का न भवति?         विद्या


Sunday, 26 May 2024

कथापूर्तेः उत्तराणि

 


१. 

  1. पुस्तकम् 

  2. रामायणम्

  3. वाल्मीकिना 

  4. लोकभाषायां

  5. चरित्रम् 

  6. दशरथस्य

  7. कैकेय्याः 

  8. चरित्रेण 

  9. पठन्ति

  10. आदर्शान्



2. 

i. गजः

ii वने 

iii अचिन्तयन् 

iv कथंचित्

v भोजनस्य

vi यूथपतिः

vii अगच्छत् 

viii भवान्

ix तर्हि

x मारयित्वा 

 


3.

i वाजश्रवसः

ii महायज्ञं

iii दानरूपेण 

iv नचिकेता 

v दृष्ट्वा 

vi कस्मै 

vii क्रुद्धः 

viii मृत्येव 

ix अनिच्छन् 

    x पुत्रं  


Tuesday, 20 February 2024

कक्ष्या - VI पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रोत्तराणि २०.२.२४

 




१. अधोलिखितं संस्कृत-संवादस्य रिक्तस्थानानि मञ्जूषातः पदं चित्वा पूरयत। 

 रमनः      -      नमस्ते, प्रियमित्र! अहं विद्यालयं गच्छामि। किं त्वम् अपि चलसि?

सिद्धार्थः -        अवश्यम् अहं त्वया सह न चलामि 

रमनः     -       किं तव गृहे किम् अपि विशेषः कार्यक्रमः अस्ति

सिद्धार्थः -        आम्, मम गृहे भागवतकथायाः कार्यक्रमः अस्ति।

रमनः    -        भागवतकथा-श्रवणे अति आनन्दं भवति। 

मञ्जूषा -  आनन्दं, कार्यक्रमः, विशेषः, चलामि, चलसि

 

२. चित्राधारितं चत्वारि वाक्यानां रिक्तस्थानानि पूरयत- 

 

 

1)     चित्रे अनेके पशवः सन्ति।

2)     ते प्रसन्नाः सन्ति।

3)     अत्र एकं स्थातुं (बैठने के लिए) सुखासनम् अपि अस्ति।

4)     अत्र उच्चग्रीवः, उलूकः, चटकाः, सिंहः  च सन्ति।

     मञ्जूषा - उच्चग्रीवः, प्रसन्नाः, सुखासनम्, पशवः, सिंहः 

 

३. अधोदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मंजूषायाः उचितशब्दं गृहीत्वा चत्वारि संस्कृतवाक्यानि रचयत।

 

 

मञ्जूषा - बालाः, आसने, उपविशन्ति, फलके, पाठयति, अध्यापिका, चित्रे, प्रसन्नाः।

1.      चित्रे बालाः आसने उपविशन्ति।

2.      अध्यापिका पाठयति।

3.      फलके किंचित् (कुछ) न अस्ति।

4.      अध्यापिका श्यापट्टे चित्रं दर्शयति।

४. संस्कृत-संवादस्य रिक्तस्थानानि मञ्जूषातः पदं चित्वा पूरयत। 

 

माता    -         पुत्र! किं त्वं भोजनं i खादसि? अथवा बहिः खादित्वा आगच्छसि?

पुत्रः     -         मातः अहं भवत्याः(आपके) हस्तनिर्मितं भोजनम् अवश्यं ii खादामि।

माता    -         अस्तु, एतत् तु अति उत्तमम् अस्ति। अहं तव कृते पनीर-पालक्यस्य शाकं 

iii पचामि

पुत्रः     -         एतत् तु माम् अति iv स्वादिष्टं प्रतीयते। पालक्ये लौहतत्त्वानि सन्ति। पनीरे 

प्रोटीन इति तस्य शक्तिः भवति।

मञ्जूषा - पचामि, खादसि, स्वादिष्टं, खादामि।

५. निम्नलिखित-रिक्तस्थानेषु मंजूषायाः उचित-अव्ययपदं चित्वा पूरयत।   

१. मेघाः उच्चैः गर्जन्ति।

२. तव पितामही शनैः शनैः चलति।

३. वायुः सर्वत्र अस्ति।

४. अस्माकं उपरि तृतीयतलः अस्ति।

 

मञ्जूषा -  उपरि, सर्वत्र, उच्चैः, शनैः शनैः

 

६. अधोलिखित-अंकानां स्थाने संस्कृतसंख्यां लिखत।

    १. सः 8 पुस्तकानि आनयति।   अष्ट      

    २. अहं 12 वर्षाणि अस्मि।   द्वादश


Monday, 19 February 2024

Cl-VI पुनरावृत्तिः अभ्यासकार्यपत्रम् 2

 


2. निम्नलिखित-रिक्तस्थानेषु मंजूषायाः उचित-अव्ययपदं चित्वा पूरयत।

   i अद्य मंगलवासरः अस्ति।                   

   ii तव शिरस्य   उपरि वायुयानं गच्छति।          

    iii वायुः सर्वत्र अस्ति।

   iv वृद्धजनाः शनैः-शनैः चलन्ति।                             

    v अहं मम माता  शाकम् आनेतुम् आपणं गच्छावः।

    vi किम् तत्र /अत्र संस्कृत-कक्षा भवति।

 

3. हिन्दीशब्दानां संस्कृतशब्दं लिखत।

1.    छात्रेण छात्र के द्वारा                     चमसेन चम्मच से 

2.   पुत्राय पुत्र के लिए                      मित्राय मित्र के लिए 

3.   नगरात्  नगर से (अलग)                देशात्  देश से (अलग)

4.   गृहस्य घर के                            वृक्षस्य पेड़ के 

5.   विद्यालये विद्यालय में                     बसयाने बसयान में 

 

4. अधोलिखित-शब्दानां कृते ‘किम्’ शब्दस्य प्रयोगं कुरुत, हिन्दीम् अपि लिखत।

1.    छात्रेण केन     (किसके द्वारा)          चमसेन केन 

2.   पुत्राय कस्मै                              मित्राय कस्मै 

3.   नगरात् कस्मात्                           देशात् कस्मात् 

4.   गृहस्य कस्य                             वृक्षस्य कस्य 

5.   विद्यालये कस्मिन्                         बसयाने कस्मिन्

class 8 दीपकम्- संगच्छध्वम् संवदध्वम्

https://edpuzzle.com/media/69d524a06f0f5e7a27c64692